Đôi điều về các cuộc biểu tình ở Trung Quốc
Nguồn: Đàn Chim Việt Ngày đăng: 2022-11-30


Người biểu tình đưa cao điện thoại để phản đối chính sách đại dịch của chính phủ tại Đại học Truyền thông Trung Quốc ở Nam Kinh hôm Chủ nhật. (Ảnh Reuters trích từ một video)
Bốn ngày biểu tình phản đối chính sách “zero covid” của Bắc Kinh – có vẻ lan rộng và rất ít dấu hiệu mờ nhạt – là đợt biểu tình lớn nhất kể từ cuộc biểu tình ở Quảng trường Thiên An Môn năm 1989.
Sau 10 năm cầm quyền, Chủ tịch Tập Cận Bình tiếp tục thâu tóm quyền lực, đè bẹp bất đồng chính kiến nhân danh “ổn định chính trị”. Các cuộc biểu tình vẫn xảy ra thường xuyên dưới trào họ Tập, nhưng thường là nhỏ và là những bất mãn cấp địa phương, rất dễ dàng dập tắt.
Tuy nhiên, vào cuối tuần qua, hàng ngàn người dân đã xuống đường ở hơn một chục thành phố trên cả nước. Họ chủ yếu kêu gọi chấm dứt các hạn chế đại dịch. Tuy nhiên, nhiều người, bên trong trường đại học hoặc ở giữa các khu mua sắm và kinh doanh nhộn nhịp, cũng lên tiếng bày tỏ sự tức giận nói chung về sự đàn áp chính trị. Một số người biểu tình thậm chí yêu cầu chính ông Tập từ chức, một lời hô hào được coi là nhạy cảm ở Trung Quốc đến mức gần như không bao giờ được thốt ra công khai.
Dù mang nhiều kịch tính, các cuộc biểu tình này khó có thể đe dọa quyền lực mà ông Tập đang nắm trong Đảng Cộng sản Trung Quốc, và ông đã củng cố và gia hạn tại đại hội đảng vào tháng 10. Nhưng tình hình bất ổn, gây ra bởi một trong những chính sách mang dấu ấn của ông, ít nhất là một thất bại đáng xấu hổ cho ông. Dù ông đã liên tục gọi “zero covid” là là lựa chọn tốt nhất cho Trung Quốc và chính sách này “đặt con người lên hàng đầu” nhưng, thay vì thu hút sự ủng hộ của công chúng, đang nhanh chóng trở thành một gánh nặng nghiêm trọng đối với các kế hoạch và chính sách to lớn của ông. Trước mắt, chính sách đó không ngăn chặn được đợt bùng phát tồi tệ nhất của đất nước kể từ khi có đại dịch.
Sau đây là những gì cần biết về tình hình hiện nay và có thể đang hướng tới đâu.
Điều gì đã dẫn đến các cuộc biểu tình bắt đầu vào thứ Sáu?
Tối hôm đó tại Urumqi, thủ phủ tỉnh Tân Cương, 10 người đã thiệt mạng sau khi lính cứu hỏa dập tắt đám cháy khu chung cư một cách chậm chạp. Người dân đổ lỗi cho những hạn chế của chính sách “zero covid” đã gây ra thảm kịch, mặc dù chính quyền thành phố khẳng định chẳng hề chậm trễ chút nào. Mọi người đã xuống đường đòi chấm dứt tất cả các biện pháp phong tỏa ở Tân Cương, nơi đã có những biện pháp kiểm soát rất khắc nghiệt kể từ 2020.
Sự thách thức ở Tân Cương, một trong những khu vực bị giám sát chặt chẽ nhất, khiến cho cả nước giật mình. Sinh viên đại học đã tổ chức các buổi canh thức bên trong trường. Người dân tụ tập tại các thành phố lớn, từ Thượng Hải phía đông đến Tứ Xuyên phía tây nam. Tại những nơi tụ tập, người dân truy điệu những người đã chết và trút cơn giận lên các vụ lockdown, biến thành những bày tỏ thất vọng sâu sắc về áp bức chính trị và bất ổn xã hội. Một số người thậm chí còn kêu gọi lật đổ Đảng Cộng sản Trung Quốc và ông Tập. Video về những khoảnh khắc đáng nhớ này đã được lan truyền rộng rãi trên mạng.
Chính sách “zero covid” của Trung Quốc trong thời gian đại dịch
Vào cuối tháng 1 năm 2020, Trung Quốc đã gây sốc cho thế giới khi tuyên bố phong tỏa Vũ Hán và giữ chặt hơn 11 triệu cư dân trong nhà để hạn chế sự lây lan của một loại vi-rut mới. Chiến thuật này nhanh chóng được các nước khác bắt chước để cố gắng “làm phẳng đường cong” trong khi chờ đợi tìm ra thuốc trị liệu. Tuy nhiên, Trung Quốc có một mục tiêu khác ngay từ đầu. Họ không chỉ đơn thuần làm chậm vi-rut mà muốn tiêu diệt nó.
Trong nhiều tháng, “zero covid” có vẻ công hiệu. Các ca lây nhiễm gần như không tồn tại. Các đợt bùng phát bất ngờ đã được khống chế nhanh chóng bằng biện pháp xét nghiệm hàng loạt, truy tìm tiếp xúc và cách ly. Cách tiếp cận này cũng gặp chống đối âm ỉ ở một vài nơi. Nhưng nó đã bị đè bẹp trước niềm tự hào dân tộc khi Trung Quốc có vẻ đánh bại vi-rut trong khi ở châu Âu và Bắc Mỹ người chết như rạ.
Và rồi xuất hiện các biến thể vi-rut với đặc tính lây truyền cao khiến chiến lược của Trung Quốc ngày càng không bền vững. Sự ủng hộ của công chúng đối với cách tiếp cận cứng rắn đã giảm sút trong lúc phần còn lại của thế giới học cách sống chung với vi-rút. Vào tháng 3, Thượng Hải – thành phố đông dân nhất Trung Quốc – đã thực thi lệnh phong tỏa nghiêm ngặt nhất. Cư dân phẫn nộ phàn nàn vì khó tiếp cận với thực phẩm và chăm sóc sức khỏe. Phải mất hai tháng dịch bệnh mới được kiểm soát – và chính sách zero-covid được cho là thủ phạm.
Nhiều người hy vọng đại hội đảng tháng 10 sẽ công bố một sự thay đổi chính sách. Thay vào đó, các quan chức tuyên bố “không thay đổi”. Một số biện pháp giảm bớt các yêu cầu về cách ly và xét nghiệm được công bố vào đầu tháng 11; tuy nhiên, lệnh phong tỏa vẫn tiếp tục cùng với sự vỡ mộng sau khi các quan chức phủ nhận rằng các biện pháp giảm bớt là để chuẩn bị cho việc chấm dứt phong tỏa.
Tại sao chính sách covid của chính phủ dường như không hiệu quả trong lúc này?
Các biến thể dễ lây truyền hơn khiến cho chính phủ khó ngăn chặn vi-rut lan truyền trong dân gian nói chung. Trung Quốc đang báo cáo số ca nhiễm mỗi ngày nhiều hơn bất kỳ thời điểm nào khác trong đại dịch, có hơn 40.000 ca nhiễm Covid được ghi nhận vào thứ Hai.
Xét nghiệm hàng loạt, cách ly tập trung và phong tỏa không những không hạp lòng dân mà còn gây tốn kém và thiệt hại cho nền kinh tế. Nhưng các quan chức Trung Quốc khẳng định rằng nếu bây giờ thay đổi chính sách sẽ dẫn đến một làn sóng tử vong và số người bệnh, khiến hệ thống chăm sóc sức khỏe sẽ quá tải. Họ cũng có thể đúng.
Dân số Trung Quốc có mức miễn dịch tự nhiên thấp vì quá ít người đã tiếp xúc với vi-rut. Tỷ lệ tiêm chủng nơi người cao tuổi cũng ở mức thấp so với nhiều quốc gia phát triển, chỉ có 40% người trên 80 tuổi đã được tiêm mũi bồi dưỡng. Ngoài ra, các loại vắc-xin mà người dân đã nhận được – tất cả đều được chế ở Trung Quốc – đã tỏ ra kém hiệu quả chống lại các biến thể vi-rut đang lưu hành.
Lãnh đạo Trung Quốc có những lựa chọn thay thế nào?
Một lựa chọn để tăng cường khả năng miễn dịch là nhập khẩu thuốc chống vi-rút nước ngoài và vắc xin của Pfizer và Moderna, có hiệu quả hơn trong việc chống lại các biến thể.
Bắc Kinh cho đến nay vẫn loay hoay với các phương pháp điều trị trong nước. Ông Tập thường nói Trung Quốc cần phải tự cung tự cấp trong các công nghệ tiên tiến. Các công ty y sinh Trung Quốc đang chạy đua để sản xuất vắc-xin mRNA, nhưng không công ty nào có được kết luận rằng các thử nghiệm Giai đoạn 3 cho thấy có hiệu quả, mặc dù đã phát triển được 10 sản phẩm.
Một số chuyên gia am hiểu về chính sách y tế của Trung Quốc cho rằng dù có thêm các lựa chọn điều trị hiệu quả về mặt vi-rut học, các lựa chọn nầy chưa chắc đã được chính quyền hoan nghênh nếu nó đụng chạm đến những cam kết chính trị của chính phủ. Ngay từ đầu, bộ máy tuyên truyền của nhà nước đã cho rằng sự thành công của việc kiểm soát dịch bệnh là do sự ưu việt của hệ thống chính trị Trung Quốc do Tập lãnh đạo.
Liệu chính phủ có đàn áp các cuộc biểu tình nếu chúng tiếp tục và ngày càng lớn hơn?
Chính quyền Trung Quốc có một cuốn cẩm nang được quán triệt cẩn thận để đối phó với những “sự cố tập thể”. Đầu tiên, các cuộc biểu tình được giải tán bằng cách vừa đe dọa vừa hứa hẹn bồi thường. Sau đó là đàn áp.
Hôm thứ Hai, cảnh sát và hàng ráo sắt thép đã được bố trí tại các giao lộ trung tâm thành phố Thượng Hải, nơi các cuộc biểu tình đã diễn ra vào cuối tuần. Tại Đại học Truyền thông Trung Quốc ở Nam Kinh, hiệu trưởng đã yêu cầu sinh viên rời khỏi buổi canh thức, nếu không “các bạn sẽ trả giá cho tất cả những gì các bạn đã làm hôm nay”, theo các video được xác minh bởi những người chứng kiến.
Bộ phân kiểm duyệt của nhà nước đã nhanh chóng xóa các bài trên mạng xã hội Trung Quốc nói và bàn về biểu tình. Từ “giấy trắng” đã bị loại bỏ khỏi công cụ tìm kiếm sau khi các sinh viên giơ tờ giấy trắng lên để phản đối các hạn chế về phát biểu. Các quan chức Trung Quốc vẫn chưa bình luận – hoặc thậm chí vẫn chưa thừa nhận có biểu tình. Nhưng các DLV đã cáo buộc những người biểu tình làm việc với “các thế lực thù địch nước ngoài” và khẳng định rằng “những kẻ xấu” đã xúi giục biểu tình, lặp lại một lập luận điển hình mà Bắc Kinh hay dùng để giải thích những thách thức đối với quyền lãnh đạo của Đảng.
(Theo WP)
----------