Trung Quốc vĩnh biệt ông Giang Trạch Dân, người đề ra 16 chữ vàng với Việt Nam
Nguồn: BBC Ngày đăng: 2022-11-30


Ông Giang Trạch Dân, ảnh chụp tại Đại hội Đảng 19 năm 2017
Cựu Chủ tịch Giang Trạch Dân qua đời ở tuổi 96 ngày 30/11.
Ông Giang Trạch Dân giữ chức Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc trong 13 năm (1989-2002) và chức Chủ tịch Trung Quốc trong 10 năm (1993-2003).
Từ năm 1989-2004, ông giữ chức chủ tịch Quân ủy Trung ương.
Truyền thông nhà nước nói ông Giang Trạch Dân, 96 tuổi, qua đời vào 12h13 ngày 30/11 tại Thượng Hải, do bệnh bạch cầu và suy đa tạng.
Ông sinh năm 1926 tại tỉnh Giang Tô.
Ông Giang làm Bí thư thành ủy Thượng Hải, trước khi trở thành tổng bí thư vào năm 1989, thay ông Triệu Tử Dương.
Thông cáo của Đảng Cộng sản Trung Quốc nói: “Đồng chí Giang Trạch Dân là nhà lãnh đạo xuất sắc có uy tín cao được Đảng Cộng sản Trung Quốc, Quân đội, Nhà nước và nhân dân các dân tộc Trung Quốc công nhận, là người theo đuổi Chủ nghĩa Marx vĩ đại, nhà cách mạng giai cấp vô sản, nhà chính trị, nhà quân sự và nhà ngoại giao vĩ đại, là chiến sĩ Cộng sản kinh qua thử thách lâu dài, nhà lãnh đạo kiệt xuất của sự nghiệp vĩ đại xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc.
Theo thông cáo, ông “là hạt nhân của tập thể ban lãnh đạo Trung ương thế hệ thứ ba của Đảng Cộng sản Trung Quốc, và là người sáng lập chủ yếu Tư tưởng quan trọng “Ba đại diện”.”
Thông cáo viết: “ Trên con đường tiến lên, Đảng, Quân đội, Nhà nước và nhân dân các dân tộc Trung Quốc cần giương cao ngọn cờ vĩ đại xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc dưới sự lãnh đạo kiên cường của Trung ương Đảng với hạt nhân là đồng chí Tập Cận Bình, quán triệt toàn diện Tư tưởng Tập Cận Bình về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc, nêu cao tinh thần thành lập Đảng vĩ đại, kiên định niềm tin, đồng tâm hiệp lực, miệt mài làm việc, phấn đấu vươn lên, đoàn kết phấn đấu vì xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa hiện đại toàn diện, thúc đẩy toàn diện sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa.”


Ông Giang Trạch Dân năm 1989
Quan hệ với Việt Nam
Tháng 11/1991, theo lời mời của Tổng Bí thư Giang Trạch Dân và Thủ tướng Lý Bằng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Đỗ Mười và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt đã thăm Trung Quốc.
Khi đó, hai nước tuyên bố "khép lại quá khứ, mở ra tương lai", thực hiện bình thường hóa quan hệ giữa hai Đảng và hai Nhà nước.
Tháng 11/1993, Chủ tịch nước Việt Nam Lê Đức Anh đã thăm hữu nghị chính thức Trung Quốc, và có cuộc hội đàm với Chủ tịch nước Trung Quốc Giang Trạch Dân.
Tháng 11 năm 1994, ông Giang Trạch Dân thăm Việt Nam.
Đó là chuyến thăm đầu tiên của nhà lãnh đạo cao nhất Đảng Cộng sản Trung Quốc kể từ sau chuyến thăm của Chủ tịch Trung Quốc Lưu Thiếu Kỳ sang thăm Hà Nội năm 1963.
Tại Việt Nam khi đó, Chủ tịch Giang Trạch Dân đã đề ra 16 chữ trong giải quyết quan hệ hai nước “Phương hướng rõ ràng, từng bước tiến lên, đại cục làm trọng, hữu hảo hiệp thương”.
Ngày 11 tháng 7 năm 1995, Việt Nam và Mỹ đã chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao.
Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN ngày 28/7/1995 nhân dịp Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN ở Brunei.
Tháng 8/1995, Ngoại trưởng Mỹ đến thăm Việt Nam, hai cơ quan đại diện tại hai thủ đô Hà Nội và Washington đã được nâng cấp thành đại sứ quán.
Ngày 5/9/1997, Mỹ và Việt Nam trao đổi đại sứ.
Trong giai đoạn này. Tổng Bí thư Việt Nam Đỗ Mười hai lần sang thăm Trung Quốc năm 1995 và 1997.
Trong chuyến thăm Trung Quốc từ ngày 14 đến 18/7/1997 của Tổng Bí thư Đỗ Mười, hai nước đạt được một thoả thuận giải quyết vấn đề biên giới trên bộ trước năm 2000 và giải quyết vấn đề phân định Vịnh Bắc Bộ chậm nhất vào năm 2000.
Từ ngày 25/2 đến 2/3/1999, Tổng Bí thư Việt Nam Lê Khả Phiêu thăm Trung Quốc, là chuyến thăm Trung Quốc lần đầu tiên kể từ khi ông nhậm chức vào tháng 12 năm 1997.
Trong chuyến thăm này, Tổng Bí thư Giang Trạch Dân và Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Lê Khả Phiêu đã nêu ra phương châm 16 chữ “Láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai”.
Được gọi là phương châm 16 chữ vàng, khẩu hiệu này xác định tư tưởng chỉ đạo và khung tổng thể phát triển quan hệ hai nước.
Ngày 30/12/1999, hai nước ký "Hiệp ước Biên giới trên đất liền Trung Quốc-Việt Nam" tại Hà Nội.
Ngày 6/7/2000, hai nước trao đổi thư phê duyệt Hiệp ước tại Bắc Kinh, "Hiệp ước Biên giới trên đất liền" chính thức có hiệu lực.
Tháng 11 năm 2000, khi hội đàm với Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh ở Bắc Kinh, ông Giang Trạch Dân nêu rõ, 16 chữ này là phương châm quan trọng chỉ đạo sự phát triển quan hệ hai nước.
Tháng 12/2000, Chủ tịch nước Việt Nam Trần Đức Lương thăm Trung Quốc. Hai bên chính thức ký kết "Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa" và "Hiệp định Hợp tác nghề cá trên Vịnh Bắc Bộ".
Ngày 27/2/2002, ông Giang Trạch Dân lại thăm Hà Nội.
Tại đây, ông Giang bổ sung thêm khung hợp tác trong quan hệ hai nước bằng 4 tốt: láng giềng tốt, bạn bè tốt, đồng chí tốt, đối tác tốt.


Ông Giang Trạch Dân thăm Hội An, Việt Nam ngày 1/3/2002
Quan hệ với Tập Cận Bình
Sau khi Mao Trạch Đông qua đời tháng Chín 1976, Đặng Tiểu Bình trở lại chính trường.
Đặng Tiểu Bình không nắm chức vụ cao nhất như Tổng Bí thư hay Thủ tướng, nhưng kiểm soát thông qua vị trí Chủ tịch Quân ủy Trung ương từ 1981 tới 1989.
Từ thời điểm đó, Đặng tiến hành các chính sách giúp phát triển kinh tế của Trung Quốc.
Thông qua sự đồng thuận, thỏa hiệp và thuyết phục, Đặng Tiểu Bình đã thiết kế những cải cách quan trọng trong hầu hết các khía cạnh của đời sống chính trị, kinh tế và xã hội của Trung Quốc.
Giai đoạn thập niên 1980-1990 cũng là thời của Bát đại nguyên lão, trong đó quan trọng nhất là Đặng Tiểu Bình, Trần Vân, Lý Tiên Niệm, Dương Thượng Côn, Bạc Nhất Ba.
Sau khi sinh viên biểu tình tháng 12 năm 1986, các nguyên lão buộc Hồ Diệu Bang từ chức.
Các nguyên lão sau đó chọn Triệu Tử Dương làm Tổng Bí thư.
Nhưng trong cuộc biểu tình ở Thiên An Môn năm 1989, Triệu cư xử mềm mỏng, nên bị các nguyên lão phế truất.
Sau đó, họ chọn Bí thư Thành ủy Thượng Hải Giang Trạch Dân làm lãnh đạo kế tiếp.
Trong thập niên 1990, mặc dù sức khỏe yếu đi, Đặng Tiểu Bình vẫn duy trì ảnh hưởng cho tới khi qua đời năm 1997.
Hành động cuối của Đặng là chỉ định Hồ Cẩm Đào sẽ kế vị Giang Trạch Dân.


Ông Giang Trạch Dân và Tập Cận Bình ở Đại hội Đảng 19 ngày 24/10/2017
Với Tổng Bí thư Giang Trạch Dân, ông củng cố quyền lực theo năm tháng. Trước khi chuyển giao năm 2002, Giang đưa thuyết Ba đại diện của mình vào Điều lệ Đảng.
Việc chỉ định Tập Cận Bình sẽ kế nhiệm Hồ Cẩm Đào, được cho là ý định của Giang Trạch Dân.
Mặc dù Hồ Cẩm Đào làm Tổng Bí thư, Chủ tịch nước từ cuối 2002 và đầu 2003, nhưng mãi tới tháng Tư 2004, Giang Trạch Dân mới trao quyền chủ tịch quân ủy trung ương lại cho Hồ Cẩm Đào.
Trong 10 năm Hồ Cẩm Đào cầm quyền, vai trò hậu trường của Giang Trạch Dân được cho là lớn.
Năm 2012, Hội nghị toàn thể lần thứ Nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khoá 18 đã bầu ông Tập Cận Bình làm Tổng Bí thư Trung ương Đảng.
Ngay sau đó, ông Tập mở chiến dịch chống tham nhũng, với Chu Vĩnh Khang, người nghỉ hưu năm 2012 khi là ủy viên thường vụ Bộ chính trị, là “con hổ” lớn nhất bị hạ.
Giới quan sát cho rằng Tập Cận Bình chắc hẳn phải được sự đồng ý của Giang Trạch Dân khi điều tra Chu Vĩnh Khang.
Tuy vậy, có thể các đại nguyên lão không ngờ rằng sự tập trung quyền lực của ông Tập sau đó đi xa thế nào.
Ngày 23/10/2022, tại phiên họp thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX, ông Tập Cận Bình được bầu làm Tổng Bí thư, đánh dấu nhiệm kỳ thứ ba liên tiếp kể từ năm 2012.
Kể từ khi lên đỉnh cao chính trị năm 2012, ông Tập Cận Bình đã dần trở thành nhà lãnh đạo quyền uy nhất của Trung Quốc.
Và có vẻ các đại nguyên lão về hưu, trong đó có ông Giang Trạch Dân, không còn mấy ảnh hưởng hậu trường như hàng chục năm qua.
Ông Giang Trạch Dân không xuất hiện tại phiên khai mạc Đại hội XX của Đảng Cộng sản vào tháng 10.
Dường như lần gần nhất ông còn xuất hiện trước công chúng là vào đầu tháng 10/2019, khi kỷ niệm 70 năm thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
----------